انتشارات امیر کبیر ٤۰-۱۳٢٨    
|
    انتشارات امیرکبیر ۵۷-۱۳٤۱    
 



تاریخچه


 در آبان‌ ماه‌ سال‌ 1328 مؤسسة‌ انتشارات‌ اميركبير در يك‌ بالاخانة‌ 16 متري‌ در خيابان‌ ناصرخسرو تأسيس‌ شد. در آن‌ زمان‌ تيراژ بهترين‌ كتابها حداكثر از يكهزار يا يكهزار و پانصد نسخه‌ تجاوز نمي‌كرد.
از همان‌ آغاز كار، اميركبير درصدد انتشار كتابهايي‌ بود كه‌ ديگر ناشران‌ در آن‌ ايام‌ چندان‌ بدآنهارغبت‌ نداشتند و نخستين‌ كتاب‌ مهم‌ و مفصلي‌ كه‌ منتشر نمود تاريخ‌ علوم‌ اثر پي‌ير روسو بود كه‌ در عالم‌ مطبوعات‌ ايران‌ انعكاس‌ وسيع‌ يافت‌. از ديگر اقدامات‌ مهم‌ اميركبير در آن‌ ايام‌ پرداختن‌ به‌ ترجمه‌ و انتشار مجموعة‌ علمي‌ «چه‌ مي‌دانم‌» بود.
در سال‌ 1329 (دومين‌ سال‌ فعاليت‌ مؤسسة‌ اميركبير)، اولين‌ فروشگاه‌ اميركبير در خيابان‌ ناصرخسرو داير گرديد و پس‌ از آن‌ بتدريج‌ در محلهاي‌ ديگر تهران‌ به‌ تأسيس‌ فروشگاههاي‌ كتاب‌ پرداخت‌، به‌طوري‌ كه‌ تا سال‌ 1352 اميركبير ده‌ كتابفروشي‌ در نقاط‌ مختلف‌ تهران‌ داير كرده‌ بود.
در سال‌ 1333 با همكاري‌ دكتر ذبيح‌الله صفا و دكتر پرويز ناتل‌ خانلري‌ اميركبير براي‌ اولين‌ بار در ايران‌ به‌ چاپ‌ و انتشار دورة‌ شاهكارهاي‌ ادبيات‌ فارسي‌ پرداخت‌. در اين‌ دوره‌ گزيده‌هايي‌ از متون‌ نظم‌ و نثر فارسي‌ با شرح‌ و معني‌ لغات‌ دشوار، با بهايي‌ بسيار ارزان‌ به‌ چاپ‌ مي‌رسيد. تا سال‌ 1358، 37 جلد در اين‌ مجموعه‌ به‌ چاپ‌ رسيد.
از سال‌ 1336 اميركبير براي‌ ترويج‌ كتاب‌ به‌ فروش‌ اقساطي‌ كتاب‌ به‌ علاقه‌مندان‌ پرداخت‌ و هركس‌ مي‌توانست‌ سه‌ هزار ريال‌ كتاب‌ يا بيشتر را يك‌جا خريداري‌ كند و بهاي‌ آن‌ را در ده‌ قسط‌ ماهانه‌ بپردازد. يعني‌ با پرداخت‌ سه‌ هزار ريال‌ در ظرف‌ ده‌ ماه‌ صاحب‌ يك‌ دوره‌ فرهنگ‌ معين‌ مي‌گرديد.
در سال‌ 1337 اميركبير اولين‌ نمايشگاه‌ انتشارات‌ خود را در باشگاه‌ دانشگاه‌ تهران‌ داير كرد و اين‌ اولين‌ نمايشگاهي‌ بود كه‌ توسط‌ ناشري‌ از بخش‌ خصوصي‌ داير مي‌شد.
در سال‌ 1338 اميركبير با همكاري‌ مرحوم‌ دكتر محمد معين‌ به‌ چاپ‌ فرهنگ‌ فارسي‌ معين‌ پرداخت‌ كه‌ نخستين‌ مجلد آن‌ در سال‌ 1342 منتشر گرديد و انتشار پنج‌ مجلد ديگر آن‌ بتدريج‌ و به‌خاطر ضايعة‌ بيماري‌ و فوت‌ دكتر محمد معين‌ با كمك‌ دكتر سيد جعفر شهيدي‌ در سال‌ 1352 پايان‌ يافت‌. اين‌ فرهنگ‌ شش‌ جلدي‌ مشتمل‌ بر هشت‌ هزار و دويست‌ (8200) صفحه‌ است‌.
در سال‌ 1339 اميركبير با همكاري‌ مرحوم‌ عباس‌ آريان‌پور كاشاني‌ به‌ چاپ‌ دورة‌ فرهنگ‌ انگليسي‌ به‌ فارسي‌ پنج‌ جلدي‌ آريانپور پرداخت‌ كه‌ كار چاپ‌ آن‌ در تير ماه‌ 1340 شمسي‌ آغاز شد و در شهريور سال‌ 1344 به‌ پايان‌ رسيد.
سپس‌ بتدريج‌ تا سال‌ 1356 با همكاري‌ آن‌ مرحوم‌ و فرزندش‌ دكتر منوچهر آريانپور فرهنگهاي‌ مختصرتر انگليسي‌ به‌ فارسي‌ و فارسي‌ به‌ انگليسي‌ نيز در شش‌ مجلد جداگانه‌ چاپ‌ و منتشر گرديد كه‌ مجموعة‌ اين‌ يازده‌ جلد بالغ‌ بر يازده‌ هزار (11000) صفحه‌ مي‌گردد.
در سال‌ 1339 به‌ پيشنهاد و با سرماية‌ مؤسسة‌ انتشارات‌ اميركبير، اولين‌ برنامة‌ هفتگي‌ كتاب‌ به‌ مدت‌ يك‌ سال‌ از تلويزيون‌ ملي‌ ايران‌ پخش‌ گرديد و شعرا و نويسندگان‌ و مترجمان‌ و استادان‌ دانشگاه‌ در اين‌ برنامه‌ شركت‌ مي‌كردند.
تاریخچه


 در سال‌ 1340 اميركبير با همكاري‌ مرحوم‌ دكتر محمود راميار به‌ چاپ‌ فهارس‌القرآن‌ پرداخت‌ كه‌ در جهان‌ منحصربه‌فرد است‌. تهيه‌ و چاپ‌ و اعراب‌گذاري‌ و تصحيح‌ اين‌ فهارس‌ پنج‌ سال‌ به‌طول‌ انجاميد و اين‌ فهارس‌ بيش‌ از تمام‌ فهارس‌ مشابه‌ راه‌گشا و كارگشاي‌ محققان‌ است‌ و اكنون‌ در انتهاي‌ غالب‌ نسخه‌هاي‌ چاپي‌ قرآن‌ كريم‌ درج‌ مي‌شود.

در سال‌ 1342 مؤسسة‌ اميركبير 3 واحد جنبي‌ به‌ نامهاي‌ پرستو و سيمرغ‌ و كتابهاي‌ طلايي‌ براي‌ چاپ‌ آثار اختصاصي‌ بوجود آورد، كه‌ اولي‌ زير نظر آقايان‌ تينا و اسمعيل‌ شاهرودي‌ و عبدالله توكل‌ و ايرج‌ قريب‌ به‌ چاپ‌ رمانهاي‌ ايراني‌ و خارجي‌ و دومي‌ زير نظر آقاي‌ پرويز شهرياري‌ به‌ چاپ‌ آثار علمي‌ در قطع‌ جيبي‌ فعاليت‌ داشت‌ و سومي‌ با انتخاب‌ و نظارت‌ محمدرضا جعفري‌ به‌ چاپ‌ خواندنيهايي‌ براي‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ در قطعهاي‌ گوناگون‌ اختصاص‌ يافته‌ بود.

در سال‌ 1347 اميركبير نيمي‌ از چاپخانة‌ سپهر را خريداري‌ كرد و بتدريج‌ اين‌ چاپخانه‌ به‌ عظيم‌ترين‌ و مجهزترين‌ چاپخانة‌ بخش‌ خصوصي‌ در ايران‌ براي‌ چاپ‌ و صحافي‌ كتاب‌ تبديل‌ گرديد.
در سال‌ 1349 به‌ منظور حمايت‌ و تشويق‌ از نويسندگان‌ و مترجمان‌ و نقاشان‌ جوان‌ كتاب‌ كودك‌، اميركبير با همكاري‌ سازمان‌ همگام‌ و آقاي‌ نادر ابراهيمي‌ اقدام‌ به‌ چاپ‌ كتابهايي‌ براي‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ نمود.

در سال‌ 1350 اميركبير چاپ‌ نفيسي‌ از شاهنامة‌ فردوسي‌ را منتشر كرد كه‌ بعدها به‌ شاهنامة‌ اميركبير معروف‌ شد. كار تهيه‌ و تدارك‌ اين‌ شاهنامه‌ شانزده‌ سال‌ طول‌ كشيده‌ بود. تصحيح‌ اين‌ شاهنامه‌ توسط‌ دكتر محمدجعفر محجوب‌ از روي‌ شاهنامة‌ معروف‌ ژول‌ موهل‌ انجام‌ شده‌، كتابت‌ آن‌ به‌ خط‌ مرحوم‌ جواد شريفي‌ و تابلوهاي‌ مينياتور اثر محمد بهرامي‌ و تشعيرها و تذهيبها كار مرحوم‌ استاد حسين‌ اسلاميان‌ و تصاوير سياه‌قلم‌ اثر علي‌اصغر معصومي‌ است‌. در چاپ‌ متن‌ اين‌ شاهنامه‌ شش‌ رنگ‌ و در چاپ‌ مينياتورها و تشعيرهاي‌ آن‌ شانزده‌ رنگ‌ به‌كار رفته‌ است‌.

انتشار اين‌ شاهنامه‌ در آن‌ سال‌ با چنان‌ تحسين‌ و شگفتي‌ روبرو گرديد كه‌ خبر انتشار آن‌ توسط‌ بخش‌ هنري‌ خبرگزاريهاي‌ جهان‌ به‌ دنيا مخابره‌ شد. اصل‌ خطي‌ اين‌ شاهنامه‌ را به‌ موزة‌ فردوسي‌ در توس‌ اهداء نمودم‌ و اكنون‌ در آنجا نگاهداري‌ و در معرض‌ بازديد مردم‌ قرار دارد. و نسخه‌هاي‌ چاپي‌ آن‌ نيز در قسمت‌ كتابهاي‌ شرقي‌ بريتيش‌ ميوزيوم‌ لندن‌ و موزه‌هاي‌ آرميتاژ لنينگراد و متروپوليتن‌ نيويورك‌ جزو آثار نفيس‌ ايراني‌ جاي‌ گرفته‌ است‌.

در سال‌ 1355 چون‌ سه‌ مؤسسة‌ انتشاراتي‌ ديگر به‌ نامهاي‌ «شركت‌ سهامي‌ كتابهاي‌ جيبي‌» و «شركت‌ سهامي‌ انتشارات‌ خوارزمي‌» و «انتشارات‌ ابن‌سينا» به‌ علل‌ مختلف‌ دچار بحران‌ مالي‌ شدند، با خريد سهام‌ و احياءِ آنها «گروه‌ انتشاراتي‌ اميركبير» پايه‌گذاري‌ شد و عملاً بزرگ‌ترين‌ واحد انتشاراتي‌ خصوصي‌ ايران‌ بوجود آمد كه‌ تعداد كارمندان‌ و كارگران‌ آن‌ در بخشهاي‌ مختلف‌ مؤسسة‌ اميركبير و چاپخانة‌ سپهر به‌ هفتصد نفر مي‌رسيد.

در سال‌ 1356 اميركبير امتياز دايرة‌المعارف‌ فارسي‌ مصاحب‌ و كلية‌ متعلقات‌ آن‌ را كه‌ دچار ركود و توقف‌ شده‌ بود، خريداري‌ كرده‌ و كار تدوين‌ و نشر آن‌ را مجدداً به‌ جريان‌ انداخت‌ و پس‌ از 12 سال‌ كه‌ از انتشار جلد اول‌ آن‌ گذشته‌ بود، جلد دوم‌ در سال‌ 1357 منتشر گرديد و جلد سوم‌ نيز در جريان‌ چاپ‌ بود كه‌ در اختيار متصرفين‌ فعلي‌ اميركبير قرار گرفت‌ و اكنون‌ سالهاست‌ كه‌ حروفچيني‌ و تصحيح‌ آن‌ به‌ پايان‌ رسيده‌ و منتشر نشده‌ است‌. (شهريور سال‌ 1357)

در سال‌ 1357 اميركبير چاپ‌ نفيسي‌ از قرآن‌ كريم‌ را منتشر نمود كه‌ به‌ قرآن‌ اميركبير معروف‌ شده‌ است‌. كار تهيه‌ و تدارك‌ و تصحيح‌ اين‌ قرآن‌ 12 سال‌ به‌طول‌ انجاميده‌ بود. كتابت‌ اين‌ قرآن‌ به‌ خط‌ مرحوم‌ احمد زنجاني‌ و تذهيبها اثر ابراهيم‌ هاشمي‌ است‌ و تصحيح‌ آن‌ را آقايان‌ حجت‌الاسلام‌ حاج‌ سيد صدرالدين‌ بلاغي‌ و حجت‌الاسلام‌ حاج‌ ميرزا حسن‌ مسعودي‌ انجام‌ داده‌اند. متن‌ اين‌ قرآن‌ در 9 رنگ‌ چاپ‌ شده‌ است‌ و اكنون‌ نفيس‌ترين‌ قرآن‌ تذهيبي‌ جهان‌ به‌شمار مي‌رود.

در سال‌ 1357 در كشاكش‌ مبارزات‌ ملت‌ ايران‌ و قبل‌ از پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌، براي‌ آشنايي‌ مردم‌ با نظرات‌ حضرت‌ امام‌ و با اميد اينكه‌ سانسور شديد كتاب‌ از بين‌ مي‌رود و فعاليت‌ مؤسسة‌ اميركبير چندين‌ برابر خواهد شد، صدها هزار از تصاوير مختلف‌ و نطقها و خطابه‌هاي‌ ايشان‌ در چاپخانة‌ سپهر به‌ نفقة‌ميركبير چاپ‌ و به‌ رايگان‌ بين‌ مردم‌ منتشر مي‌گرديد.

در سال‌ 1358 يك‌ سال‌ پس‌ از پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌، مدت‌ هشت‌ ماه‌ به‌ حبس‌ افتادم‌ و از آن‌ پس‌ به‌ حكم‌ شعبة‌ دوم‌ دادگاه‌ انقلاب‌ اسلامي‌ كه‌ خدمات‌ مؤسسة‌ اميركبير را مثبت‌ و مورد تأييد دانسته‌ بود، مقرر گرديد دوسوم‌ تشكيلات‌ مؤسسة‌ اميركبير جهت‌ خدمت‌ به‌ معارف‌ اسلامي‌ به‌ جامعة‌ مدرسين‌ حوزة‌ علمية‌ قم‌ واگذار گردد و چون‌ جامعة‌ محترم‌ مذكور به‌خاطر اطلاع‌ از عدم‌ رضايت‌ من‌، و حفظ‌ قداست‌ خود از پذيرفتن‌ آن‌ خودداري‌ كرد، پس‌ از سه‌ سال‌ بلاتكليفي‌، در جلسه‌اي‌ كه‌ در زندان‌ اوين‌ تشكيل‌ شده‌ بود و از ذكر ماجرايي‌ كه‌ در آن‌ جلسه‌ بر من‌ گذشت‌ در اينجا خودداري‌ مي‌نمايم‌، كلية‌ تشكيلات‌ و فروشگاهها و انبارها و چاپخانه‌ و صحافي‌ و املاك‌ و فيلمها و زينكها و امتيازات‌ كتابها و سهام‌ شركتهاي‌ مذكور و سهام‌ فرزندانم‌ كه‌ در مؤسسة‌ اميركبير اشتغال‌ داشتند، به‌علاوة‌ مطالبات‌ و وجوه‌ نقد و موجودي‌ كاغذ و مقوا و لوازم‌ چاپ‌ و ساير متعلقات‌ مؤسسة‌ اميركبير در اختيار سازمان‌ تبليغات‌ اسلامي‌ كه‌ هيچ‌ ارتباطي‌ با حكم‌ صادره‌ نداشت‌ قرار گرفت‌، و فعلاً به‌ تجديد چاپ‌ كتابهاي‌ گذشتة‌ اميركبير اكتفا مي‌كند.

در آخرين‌ سال‌ فعاليت‌ خود، اميركبير نزديك‌ به‌ چهارصد و هشتاد (480) عنوان‌ كتاب‌ در هشت‌ ميليون‌ (000 , 000 , 8) نسخه‌ چاپ‌ و منتشر نمود كه‌ از آن‌ ميان‌ بيش‌ از يكصد و پنجاه‌ عنوان‌ براي‌ اولين‌ بار چاپ‌ گرديد. در اين‌ هنگام‌ براي‌ نزديك‌ به‌ چهارصد (400) عنوان‌ كتاب‌ با مؤلفين‌ و مترجمين‌ قرارداد منعقد شده‌ بود كه‌ بايد براي‌ اولين‌ بار چاپ‌ مي‌گرديد و حدود صد و پنجاه‌ (150) عنوان‌ از آنها در بخشهاي‌ حروفچيني‌ يا فيلمبرداري‌ يا ويرايش‌، و يا زير چاپ‌ و در دست‌ صحافي‌ و آمادة‌ انتشار بود.
اولين‌ اثري‌ كه‌ اميركبير به‌عنوان‌ تيمن‌ و تبرك‌ در آغاز كار خود (يعني‌ سال‌ 1328) منتشر كرد و جزوه‌اي‌ است‌ به‌نام‌ نماز كه‌ با نظر مرحوم‌ آيت‌الله حاج‌ ميرزا حليل‌ كمره‌اي‌ تصحيح‌ شده‌ بود و آخرين‌ اثري‌ كه‌ منتشر نمود (در سال‌ 1358) كتابي‌ است‌ نفيس‌ و محققانه‌ به‌نام‌ مكة‌ مكرمه‌ و مدينة‌ منوره‌ به‌ ترجمة‌ آقاي‌ احمد آرام‌ كه‌ اندكي‌ پس‌ از انتشار آن‌ به‌ حبس‌ افتادم‌.