انتشارات امیر کبیر ٤۰-۱۳٢٨    
|
    انتشارات امیرکبیر ۵۷-۱۳٤۱    
 

 
تاریخچه


 در سال‌ 1340 اميركبير با همكاري‌ مرحوم‌ دكتر محمود راميار به‌ چاپ‌ فهارس‌القرآن‌ پرداخت‌ كه‌ در جهان‌ منحصربه‌فرد است‌. تهيه‌ و چاپ‌ و اعراب‌گذاري‌ و تصحيح‌ اين‌ فهارس‌ پنج‌ سال‌ به‌طول‌ انجاميد و اين‌ فهارس‌ بيش‌ از تمام‌ فهارس‌ مشابه‌ راه‌گشا و كارگشاي‌ محققان‌ است‌ و اكنون‌ در انتهاي‌ غالب‌ نسخه‌هاي‌ چاپي‌ قرآن‌ كريم‌ درج‌ مي‌شود.

در سال‌ 1342 مؤسسة‌ اميركبير 3 واحد جنبي‌ به‌ نامهاي‌ پرستو و سيمرغ‌ و كتابهاي‌ طلايي‌ براي‌ چاپ‌ آثار اختصاصي‌ بوجود آورد، كه‌ اولي‌ زير نظر آقايان‌ تينا و اسمعيل‌ شاهرودي‌ و عبدالله توكل‌ و ايرج‌ قريب‌ به‌ چاپ‌ رمانهاي‌ ايراني‌ و خارجي‌ و دومي‌ زير نظر آقاي‌ پرويز شهرياري‌ به‌ چاپ‌ آثار علمي‌ در قطع‌ جيبي‌ فعاليت‌ داشت‌ و سومي‌ با انتخاب‌ و نظارت‌ محمدرضا جعفري‌ به‌ چاپ‌ خواندنيهايي‌ براي‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ در قطعهاي‌ گوناگون‌ اختصاص‌ يافته‌ بود.

در سال‌ 1347 اميركبير نيمي‌ از چاپخانة‌ سپهر را خريداري‌ كرد و بتدريج‌ اين‌ چاپخانه‌ به‌ عظيم‌ترين‌ و مجهزترين‌ چاپخانة‌ بخش‌ خصوصي‌ در ايران‌ براي‌ چاپ‌ و صحافي‌ كتاب‌ تبديل‌ گرديد.
در سال‌ 1349 به‌ منظور حمايت‌ و تشويق‌ از نويسندگان‌ و مترجمان‌ و نقاشان‌ جوان‌ كتاب‌ كودك‌، اميركبير با همكاري‌ سازمان‌ همگام‌ و آقاي‌ نادر ابراهيمي‌ اقدام‌ به‌ چاپ‌ كتابهايي‌ براي‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ نمود.

در سال‌ 1350 اميركبير چاپ‌ نفيسي‌ از شاهنامة‌ فردوسي‌ را منتشر كرد كه‌ بعدها به‌ شاهنامة‌ اميركبير معروف‌ شد. كار تهيه‌ و تدارك‌ اين‌ شاهنامه‌ شانزده‌ سال‌ طول‌ كشيده‌ بود. تصحيح‌ اين‌ شاهنامه‌ توسط‌ دكتر محمدجعفر محجوب‌ از روي‌ شاهنامة‌ معروف‌ ژول‌ موهل‌ انجام‌ شده‌، كتابت‌ آن‌ به‌ خط‌ مرحوم‌ جواد شريفي‌ و تابلوهاي‌ مينياتور اثر محمد بهرامي‌ و تشعيرها و تذهيبها كار مرحوم‌ استاد حسين‌ اسلاميان‌ و تصاوير سياه‌قلم‌ اثر علي‌اصغر معصومي‌ است‌. در چاپ‌ متن‌ اين‌ شاهنامه‌ شش‌ رنگ‌ و در چاپ‌ مينياتورها و تشعيرهاي‌ آن‌ شانزده‌ رنگ‌ به‌كار رفته‌ است‌.

انتشار اين‌ شاهنامه‌ در آن‌ سال‌ با چنان‌ تحسين‌ و شگفتي‌ روبرو گرديد كه‌ خبر انتشار آن‌ توسط‌ بخش‌ هنري‌ خبرگزاريهاي‌ جهان‌ به‌ دنيا مخابره‌ شد. اصل‌ خطي‌ اين‌ شاهنامه‌ را به‌ موزة‌ فردوسي‌ در توس‌ اهداء نمودم‌ و اكنون‌ در آنجا نگاهداري‌ و در معرض‌ بازديد مردم‌ قرار دارد. و نسخه‌هاي‌ چاپي‌ آن‌ نيز در قسمت‌ كتابهاي‌ شرقي‌ بريتيش‌ ميوزيوم‌ لندن‌ و موزه‌هاي‌ آرميتاژ لنينگراد و متروپوليتن‌ نيويورك‌ جزو آثار نفيس‌ ايراني‌ جاي‌ گرفته‌ است‌.

در سال‌ 1355 چون‌ سه‌ مؤسسة‌ انتشاراتي‌ ديگر به‌ نامهاي‌ «شركت‌ سهامي‌ كتابهاي‌ جيبي‌» و «شركت‌ سهامي‌ انتشارات‌ خوارزمي‌» و «انتشارات‌ ابن‌سينا» به‌ علل‌ مختلف‌ دچار بحران‌ مالي‌ شدند، با خريد سهام‌ و احياءِ آنها «گروه‌ انتشاراتي‌ اميركبير» پايه‌گذاري‌ شد و عملاً بزرگ‌ترين‌ واحد انتشاراتي‌ خصوصي‌ ايران‌ بوجود آمد كه‌ تعداد كارمندان‌ و كارگران‌ آن‌ در بخشهاي‌ مختلف‌ مؤسسة‌ اميركبير و چاپخانة‌ سپهر به‌ هفتصد نفر مي‌رسيد.

در سال‌ 1356 اميركبير امتياز دايرة‌المعارف‌ فارسي‌ مصاحب‌ و كلية‌ متعلقات‌ آن‌ را كه‌ دچار ركود و توقف‌ شده‌ بود، خريداري‌ كرده‌ و كار تدوين‌ و نشر آن‌ را مجدداً به‌ جريان‌ انداخت‌ و پس‌ از 12 سال‌ كه‌ از انتشار جلد اول‌ آن‌ گذشته‌ بود، جلد دوم‌ در سال‌ 1357 منتشر گرديد و جلد سوم‌ نيز در جريان‌ چاپ‌ بود كه‌ در اختيار متصرفين‌ فعلي‌ اميركبير قرار گرفت‌ و اكنون‌ سالهاست‌ كه‌ حروفچيني‌ و تصحيح‌ آن‌ به‌ پايان‌ رسيده‌ و منتشر نشده‌ است‌. (شهريور سال‌ 1357)

در سال‌ 1357 اميركبير چاپ‌ نفيسي‌ از قرآن‌ كريم‌ را منتشر نمود كه‌ به‌ قرآن‌ اميركبير معروف‌ شده‌ است‌. كار تهيه‌ و تدارك‌ و تصحيح‌ اين‌ قرآن‌ 12 سال‌ به‌طول‌ انجاميده‌ بود. كتابت‌ اين‌ قرآن‌ به‌ خط‌ مرحوم‌ احمد زنجاني‌ و تذهيبها اثر ابراهيم‌ هاشمي‌ است‌ و تصحيح‌ آن‌ را آقايان‌ حجت‌الاسلام‌ حاج‌ سيد صدرالدين‌ بلاغي‌ و حجت‌الاسلام‌ حاج‌ ميرزا حسن‌ مسعودي‌ انجام‌ داده‌اند. متن‌ اين‌ قرآن‌ در 9 رنگ‌ چاپ‌ شده‌ است‌ و اكنون‌ نفيس‌ترين‌ قرآن‌ تذهيبي‌ جهان‌ به‌شمار مي‌رود.

در سال‌ 1357 در كشاكش‌ مبارزات‌ ملت‌ ايران‌ و قبل‌ از پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌، براي‌ آشنايي‌ مردم‌ با نظرات‌ حضرت‌ امام‌ و با اميد اينكه‌ سانسور شديد كتاب‌ از بين‌ مي‌رود و فعاليت‌ مؤسسة‌ اميركبير چندين‌ برابر خواهد شد، صدها هزار از تصاوير مختلف‌ و نطقها و خطابه‌هاي‌ ايشان‌ در چاپخانة‌ سپهر به‌ نفقة‌ميركبير چاپ‌ و به‌ رايگان‌ بين‌ مردم‌ منتشر مي‌گرديد.

در سال‌ 1358 يك‌ سال‌ پس‌ از پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌، مدت‌ هشت‌ ماه‌ به‌ حبس‌ افتادم‌ و از آن‌ پس‌ به‌ حكم‌ شعبة‌ دوم‌ دادگاه‌ انقلاب‌ اسلامي‌ كه‌ خدمات‌ مؤسسة‌ اميركبير را مثبت‌ و مورد تأييد دانسته‌ بود، مقرر گرديد دوسوم‌ تشكيلات‌ مؤسسة‌ اميركبير جهت‌ خدمت‌ به‌ معارف‌ اسلامي‌ به‌ جامعة‌ مدرسين‌ حوزة‌ علمية‌ قم‌ واگذار گردد و چون‌ جامعة‌ محترم‌ مذكور به‌خاطر اطلاع‌ از عدم‌ رضايت‌ من‌، و حفظ‌ قداست‌ خود از پذيرفتن‌ آن‌ خودداري‌ كرد، پس‌ از سه‌ سال‌ بلاتكليفي‌، در جلسه‌اي‌ كه‌ در زندان‌ اوين‌ تشكيل‌ شده‌ بود و از ذكر ماجرايي‌ كه‌ در آن‌ جلسه‌ بر من‌ گذشت‌ در اينجا خودداري‌ مي‌نمايم‌، كلية‌ تشكيلات‌ و فروشگاهها و انبارها و چاپخانه‌ و صحافي‌ و املاك‌ و فيلمها و زينكها و امتيازات‌ كتابها و سهام‌ شركتهاي‌ مذكور و سهام‌ فرزندانم‌ كه‌ در مؤسسة‌ اميركبير اشتغال‌ داشتند، به‌علاوة‌ مطالبات‌ و وجوه‌ نقد و موجودي‌ كاغذ و مقوا و لوازم‌ چاپ‌ و ساير متعلقات‌ مؤسسة‌ اميركبير در اختيار سازمان‌ تبليغات‌ اسلامي‌ كه‌ هيچ‌ ارتباطي‌ با حكم‌ صادره‌ نداشت‌ قرار گرفت‌، و فعلاً به‌ تجديد چاپ‌ كتابهاي‌ گذشتة‌ اميركبير اكتفا مي‌كند.

در آخرين‌ سال‌ فعاليت‌ خود، اميركبير نزديك‌ به‌ چهارصد و هشتاد (480) عنوان‌ كتاب‌ در هشت‌ ميليون‌ (000 , 000 , 8) نسخه‌ چاپ‌ و منتشر نمود كه‌ از آن‌ ميان‌ بيش‌ از يكصد و پنجاه‌ عنوان‌ براي‌ اولين‌ بار چاپ‌ گرديد. در اين‌ هنگام‌ براي‌ نزديك‌ به‌ چهارصد (400) عنوان‌ كتاب‌ با مؤلفين‌ و مترجمين‌ قرارداد منعقد شده‌ بود كه‌ بايد براي‌ اولين‌ بار چاپ‌ مي‌گرديد و حدود صد و پنجاه‌ (150) عنوان‌ از آنها در بخشهاي‌ حروفچيني‌ يا فيلمبرداري‌ يا ويرايش‌، و يا زير چاپ‌ و در دست‌ صحافي‌ و آمادة‌ انتشار بود.
اولين‌ اثري‌ كه‌ اميركبير به‌عنوان‌ تيمن‌ و تبرك‌ در آغاز كار خود (يعني‌ سال‌ 1328) منتشر كرد و جزوه‌اي‌ است‌ به‌نام‌ نماز كه‌ با نظر مرحوم‌ آيت‌الله حاج‌ ميرزا حليل‌ كمره‌اي‌ تصحيح‌ شده‌ بود و آخرين‌ اثري‌ كه‌ منتشر نمود (در سال‌ 1358) كتابي‌ است‌ نفيس‌ و محققانه‌ به‌نام‌ مكة‌ مكرمه‌ و مدينة‌ منوره‌ به‌ ترجمة‌ آقاي‌ احمد آرام‌ كه‌ اندكي‌ پس‌ از انتشار آن‌ به‌ حبس‌ افتادم‌.